9 powodów, przez które dieta FODMAP nie działa?

O złożoności problemów w zespole jelita drażliwego pisałam już w odrębnym artykule, dlatego chciałabym skupić się na jednym z wybranych problemów, mianowicie niepożądanych reakcjach na pokarm, które bardzo często występują u osób z IBS-em. Ich identyfikacja najczęściej ogranicza sie jedynie do grupy produktów FODMAP, ale czy to właściwe podejście?

Dlaczego dieta FODMAP, nie sprawdza się u każdej osoby z IBS-em?

Głównym zaleceniem żywieniowym przy zdiagnozowanym zespole jelita drażliwego jest dieta FODMAP, której założeniem jest eliminacja węglowodanów, które

  •  łatwo fermentują w przewodzie pokarmowym
  • słabo się wchłaniają do krwioobiegu

Produkty bogate w FODMAP nie są jedyną problematyczną grupą produktów u osób z zaburzeniami żołądkowo- jelitowymi. Oto lista najbardziej problematycznych związków oraz ich źródeł pokarmowych:

  1. LEKTYNY

Lektyny WGA, są to białka, które chronią ziarna przed chorobami oraz owadami. U owadów WGA przyczynia się do uszkodzenia przewodu pokarmowego. Większość ludzi może jeść chleb bez żadnych problemów, jednak u osób wrażliwych powodujeon poważne problemy. Lektyny nie ulegają rozkładowi podczas trawienia i mogą zwiększać przepuszczalność bariery jelitowej, która jest istotna dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Dlatego coraz częściej postuluje się o ich eliminację w chorobach z autoagresjii oraz we wszystkich zaburzeniach, gdzie prawidłowo funkcjonująca bariera jelitowa jest kluczem do remisji chorób.

Źródła pokarmowe: zboża, rośliny strączkowe, orzechy, ziarna, warzywa psiankowate: papryka, bakłażan, ziemniak, pomidor.

  1. GLUTEN/ GLIADYNA

Gluten jest zbiórczą nazwą dla białek  występujących w zbożach takich jak pszenica, żyto i jęczmień. Gliadyna występująca w pszenicy wiąże się z receptorem CXCR3 w jelitach, zwiększając ekspresję białka zonuliny, przyczyniając się do rozszczelnienia bariery jelitowej.

Eliminacja glutenu budzi wiele kontrowersji, przede wszystkim ze względu na rozpowszechniająca się modę pod tytułem „gluten free”. W moim przekonaniu nie wszyscy muszą unikać glutenu, ale każdy powinien stronić od pszenicy. Zwłaszcza od jej współczesnych odmian, które są modyfikowane genetycznie w celu zwiększenia ilości glutenu z ziarnie.

Ma to oczywiste zastosowanie technologiczne, ponieważ wyższa zawartość glutenu zwiększa wartość wypiekową mąki, czyli przy mniejszej ilości surowca uzyskamy większą ilość produktu. Prosta kalkulacja, w której zdrowie konsumenta niestety schodzi na boczny plan.

Przy temacie glutenu warto uświadomić sobie, że wykluczenie celiakii  wcale nie musi oznaczać, że gluten jest przez nas dobrze tolerowany. Organim może w przeróżny sposób reagować niekorzystnie na gluten, a w chwili obecnej brakuje wiarygodnych badań, które mogłyby je wszystkie zweryfikować.

Nic innego zatem nie pozostaje jak czasowa eliminacja produktów glutenowych, a następnie ich wprowadzenie pod baczną obserwacją wystąpienia ewentualnych objawów.

Źródła pokarmowe: pszenica, żyto, jęczmień oraz wszystkie produkty, które posiadają w sładzie wymienione zboża. 

  1. HISTAMINA i inne wazoaktywne aminy 

Histamina jest istotnym związkiem w naszym organizmie, jednak w zbyt dużych ilościach może przyczyniać się do rozwoju charakterystycznych dla IBS-u objawów. Mediuje ona reakcje alergiczną,  generując stan zapalny, który może stać się podłożem wielu zaburzeń żołądkowo-jelitowych.

Źródeł histaminy w organizmie może być kilka:

  1. Metabolizm własny – defekty w pracy dwóch enzymów DAO i HNMT. Mogą być przyczyną  zaburzeń meatbolizmu  histaminy w organizmie, przyczyniają się do zwiększenia jej ilości w organizmie.
  2. Dieta- niektóre produkty odznaczają się wysoką zawartością histaminy. Należą do nich wszystkie produkty wędzone, marynowane, kiszone i długo dojrzewające
  3. Mikroflora jelitowa, wybrane szczepy bakteryjne mają zdolność produkcji histaminy należą do nich : Lactobacillus casei, Lactobacillus reuteri, Lactobacillus bulgaricus.

Więcej na temat histaminy może przeczytać w tym poście

3. INHIBITORY PROTEAZ

Proteazy, to enzymy, które w układzie pokarmowym trawią białka, dzięki czemu mogą być one rozłożone do najprostszych form czyli aminokwasów. Te z kolei wykorzystywane na bieżące potrzeby regeneracyjne i budulcowe organizmu.

Inhibitory proteaz są związkami, które inaktywują działanie tych enzymów. Zaburzają procesy trawienia białek, co znacząco obciąża pracę przewodu pokarmowego.

Rośliny wytwarzają te związki głównie w celach obrony przed owadami. Obecnie faworyzuje się uprawę roślin, które wytwarzają dużą ilość inhibitorów po to aby zwiększyć odporność na szkodniki przy jednoczesnym zmniejszeniu środków ochrony roślin. Niestety te sprytne posunięcie rolników odbija się na konsumentach ich płodów rolnych.

Ostatnio dużo uwagi poświęca się tej grupie związków w kontekście układu odpornościowego. Okazuje się, że  są one silnymi stymulatorami wrodzonej odpowiedzi immunologicznej, niestety w tym niekorzystnym aspekcie. Prowadzą bowiem do uwalniania cytokin prozapalnych takich jak TNF-alfa i IL-8, generując miejscowy stan zapalny.

Źródła pokarmowe: zboża, nasiona rośin strączkowych 

4. LAKTOZA

Jest to cukier mleczny składający się z cząsteczki glukozy i galaktozy. Problem z jej trawieniem występuje wtedy, gdy brakuje enzymu (laktazy), dzięki któremu cząsteczki zostaną od siebie oderwane, a następnie bez problemu wchłonięte do krwioobiegu. Nietolerancja laktozy może być pierwotna lub wtórna.

  • Pierwotna nietolerancja laktozy, charakteryzuje się wrodzonym deficytem laktazy, Aby potwierdzić pierwotną nietolerancję laktozy należy wykonać badania genetyczne.
  • Wtórna nietolerancja laktozy,często towarzysząca zespołowi jelita drażliwego spowodowana  szeregiem czynników, które uszkadzają śluzówkę jelita i zaburzają produkcję enzymów trawiennych. Należą do nich:

– przerost bakteryjny w jelicie cienki (SIBO)

– infekcje pasożytnicze, wirusowe

– leki i zabiegi chirurgiczne

– stany zapalne jelit

W przypadku podejrzenia wtórnej nietolerancji laktozy, badania genetyczne nie mają najmniejszego sensu. W takim przypadku zaleca się wykonanie wodorowego  testu oddechowego z zastosowaniem laktozy jako odczynnia.

Należy również zdać sobie sprawę, że aktywność enzymu trawiącego cukier mleczny zmniejsza się w trakcie dojrzewania, osiągając stabilny ale niski poziom w wieku 10 lat.

Źródła pokarmowe: mleko pasteryzowane,  oraz mniejsza zawartość w maślance, kefirze, jogurtach i serach.

5. KAZEINA

W produktach mlecznych oprócz laktozy duży problem stanowią również białka, a właściwie jedna z frakcji białek mianowicie β kazeina. Stanowi około 30 % wszystkich białek w mleku krowim.

Dlaczego jest ona problematyczna?

Okazuje się, że istnieją dwa warianty kazeiny

– A1- wariant, który pojawił się dosyć wcześnie między 5000 a 10000 lat temu w stadach europejskich. Jest wynikiem mutacji, która zmieniła jeden aminokwas z proliny na histydynę ,dając zupełnie inne strukturalnie białka.  Mutacja ta wiąże się z większą mlecznością krów, co jest niezwykle pożądaną cechą dla hodowców.

-A2- wariant występujący u przodków krów, który był utrwalany przez lata. Kazeina A2 występuje powszechnie w przyrodzie i jest jedyną postacią kazeiny β u praktycznie wszystkich ssaków.

Skoro jest to niewielka zmiana, polegająca na wymianie zaledwie  jednego aminokwasu, to czy stanowi tak duży problem?

Według badań wiele osób z alergią na mleko krowie reaguje silniej na typ A1 kazeiny niż A2. Jest to związane z odmiennym sposobem reagowania enzymów trawiennych na obie postaci kazeiny. Forma kazeiny A1 jest nie w pełni trawiona przez co niekorzystnie stymuluje układ odpornościowy i może powodować szereg zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu.

Źródła pokarmowe: mleko i produkty nabiałowe

6. SALICYLANY

Objawy nietolerancji kwasu acetylosalicylowego są spowodowane nadprodukcją metabolitów leukotreinów, które należą do związków prozapalnych.

Typowa triada nietolerancji kwasu salicylowego obejmuje:

-polipowatość nosa

-niealergiczną astmę oraz

-obrzęk krtani po kontakcie z alergenem.

Dalsze kliniczne objawy obejmują zaburzenia żołądkowo- jelitowe w postaci bólów brzucha, wzdęć, zapalenia okrężnicy i biegunki.

Źródła pokarmowe: przyprawy, morela, ananas. malina, jeżyna, wiśnia, czereśnia, żurawina, awokado oraz wszystkie owoce suszone 

7. SZCZAWIANY

Są to związki, które w nadmiarze mogą wywoływać stan zapalny w jelitach, nasilając tym samym przepuszczalność bariery jelitowej. Ponadto zwiększają absorpcję wapnia w przewodzie pokarmowym tworząc kryształy, które osadzają się w stawach lub nerkach poważnie zaburzają ich prawidłowe funkcjonowanie. Szczególną ostrożność przy spożyciu szczawianów należy zachować w sytuacji, kiedy występują problemy z wchłanianiem tłuszczów w przewodzie pokarmowym, niestety nasilą objawy nietolerancji tych związków

Co ciekawe, na nietolerancję szczawianów są bardziej narażone osoby, które w przeszłości często stosowały antybiotykoterapię. Jest to ściśle związane z mikrobiomem a właściwie jednym ze szczepów bakteryjnych, mianowicie: Oxalobacter formigenes, który rozkłada szczawiany w przewodzie pokarmowym, zmniejszając jego niekorzystne działanie.

Prawie wszystkie dzieci mają odpowiednią ilość bakterii z rodziny Oxalobacter formigenes w jelitach, ale jeśli chodzi o osoby dorosłe już tylko u 60 % odnotowuje się ich  obecność w mikrobiomie, co jest prawdopodobnie skutkiem częstego przyjmowania antybiotyków.

Źródła pokarmowe: szpinak, szczaw, rabarbar, orzechy,płatki owsiane, komosa ryżowa, fasola, burak czerwony, czekolada, kawa.

8. SIARCZYNY

Siarczyny należą do związków zawierających w swoim składzie siarkę i wykorzystywane są głównie w przemyśle spożywczym jako środek konserwujący. Stanowią one doskonałą pożywkę dla bakteri redukujących siarczany (SRB, sulphate-reducing bacteria), do których należą między innymi: Desulfotomaculum acetoxidans, Desulfomonas spp., Desulfobacter spp., Desulfovibrio spp., Desulfovibrio vulgaris, Desulfobulbus spp.

Udowodniono, że w przypadkach dynamicznego rozwoju bakterii siarkowych może dochodzić do zużywania siarki tworzącej mostki w strukturze śluzu jelitowego — mucyny. Wpływ na produkcję nieprawidłowego śluzu jelitowego z jednoznacznym wytwarzaniem toksycznego siarkowodoru czyni z bakterii siarkowych istotny czynnik w etiopatogenezie IBS oraz chorób zapalnych jelit.

Oprócz objawów jelitowych siarczyny mogą powodować u osób wrażliwych zwężenie dróg oddechowych, nasilając objawy alergiczne. Mechanizm tej reakcji nie jest do końca poznany, jednak przypuszcza się, że siarczyny aktywują komórki tuczne w płucach, co powoduje uwolnienie dużych ilości histaminy.

Źródła pokarmowe: głównie jako konserwanty oznaczone symbolami od E220- E228, wino czerwone. 

9. GLUTAMINIAN

Glutaminian jest związkiem, który poprawa smakowitość produktów, bardzo często wykorzystywany przez producentów żywności do produkcji gotowych dań, sosów czy przypraw. Jego wpływ na pogorszenie objawów u osób z IBS-em jest dwojaki.

Może zmniejszać ilość tauryny- aminokwasu, który służy do produkcji żółci. Zaburzenia w jej produkcji skutkują  problemami z trawieniem tłuszczów, które manifestują się  luźnymi połyskliwymi i brudzącymi toaletę stolcami oraz problemami z gazami i wzdęciami po posiłkach.

Z drugiej strony glutaminian może nasilać reakcje alergiczne u osób z predyspozycjami i manifestować objawy alergii w przewodzie pokarmowym w postaci bólów brzucha i nasilonej perystaltyki.

Źródła pokarmowe: głównie jako związki dodawane celowo do żywności, oznaczane symbolem E621–E623, E627, E635

Jak widać związków, które mogą wywoływać objawy podobne od tych związanych z zespołem jelita drażliwego jest wiele. Dobrą praktyką jest ich czasowa eliminacja z diety, a następnie wprowadzenie pod baczną obserwacją objawów. Zaczynając od możliwie najmniejszych ilości i stopniowo je zwiększając, badając tym samym indywidualną tolerancję. Być może nie w samym produkcie tkwi problem, ale w jego zwyczajowo spożywanej ilości. Niewątpliwie jest to długa droga do pokonania, ale według mnie jedyna właściwa aby trwale poprawić komfort swojego życia.

Piśmiennictwo:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5495893/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5359455/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4586534/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28244667

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6182669/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4604636/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28923468

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2576539/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19437486

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7915127

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19127069

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1745927/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8586770

Please follow and like us:
error0

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *